Vài nét về Cộng Đồng Người Việt tại San Diego

Ngưới Thái Bình

Theo làn sóng tỵ nạn, người viết – vốn là một cựu Mít Chổng ở Tân Tây Lan – đã định cư tại San Diego từ tháng Sáu năm 1975 nên đã có dịp chứng kiến sự thành hình của cộng đồng người Việt từ lúc bắt đầu. Bài tường thuật này lược ghi lại những điểm chính mà các độc giả 7 Ngàn Dặm ở xa chắc ít người biết.

San Diego là một thành phố phía Nam tiểu bang California, ở cực Tây Nam nước Hoa Kỳ, nơi hiện có khoảng 2 triệu người, trong đó có 40 ngàn người Việt sinh sống cùng với hơn 50 các sắc dân khác. Người Mỹ đã đặt tên cho San Diego là “Thành Phố Thanh Lịch Nhất Nước Mỹ”; (Americás Finest City) vì khí hậu ôn hòa, nổi tiếng trên thế giới nhờ có các trung tâm hấp dẫn du khách như Sea World, Balboa Park, Old Town, San Diego Harbor, Zoo, Wild Animal Park, Gas Lamp Quarter, v.v. cùng nhiều danh lam thắng cảnh khác. Ở San Diego, người ta có thể vừa d di trượt tuyết trên núi đồi, vừa tắm biển trong vòng nửa tiếng lái xe hơi. Đối với người Việt, nếu Quận Cam (Orange County, nơi có Little Saigon) đã được mệnh danh là “Th ủ đô của người Việt tỵ nạn “, thì San Diego tương đương với thị xã Vũng Tàu, một trung tâm nghỉ mát không xa (90 dặm), nhưng cách biệt nên tránh được những vấn đề của như ỵng nơi đô hội đông người.

Giống như ở Tân Tây Lan, trước năm 1975, San Diego chỉ có một vài du sinh viên Việt Nam theo học ở các đại học. Sau biến cố tháng Tư, số lượng người Việt ở San Diego gia tăng nhất là vì giữa San Diego và Los Angeles có một căn cứ Thủy Quân Lục Chiến Hoa Kỳ – Camp Pendleton – đã là một trung tâm đón nhận người Việt tỵ nạn năm 1975. Một số lớn ngươ ýi Việt xuất trại đã định cư tại San Diegọ Cộng đồng người Việt tại San Diego đã bắt đầu thành hình từ ngày đó. Mãi đến 9 năm sau, tổ chức phối hợp các sinh hoạt và đại diện cộng đồng có tên là Hiệp Hội người Việt ở San Diego (Hiệp Hội) mới được chính thức thành hình. Với một Bản Điều lệ (Bylaw) hợp lý, có thể nói là độc đáo so với các cộng đồng người Việt ở hải ngoại, Hiệp Hội đã hoạt động liên tục, hữu hiệu, vững vàng và có nề nếp trong suốt 10 năm quạ Đại Biểu Đoàn của Hiệp Hội – một thứ Quốc Hội nhỏ của cộng đồng người Việt tại San Diego – hiện qui tụ được 127 đại biểu là đại diện của 34 hội đoàn (như các lực lượng tranh đấu, tôn giáo, các tổ chức văn hóa, xã hội, v.v.) và các nhân sĩ. Đại biểu của các hội đoàn tỉ lệ theo số đoàn viên, và tự động được chấp nhận, trong khi đại biểu cá nhân phải được đắc cử trong cuộc phổ thông bầu phiếu trực tiếp. Từ khi được thành lập, 5 nhiệm kỳ của Hiệp Hội đã được tiếp nối bằng sự chuyển quyền dân chủ không có gián đ oạn hay xáo trộn.

California có dân số người Việt cao nhất trong các tiểu bang ở Hoa Kỳ với 1/3 của tổng số gần 1 triệu trên toàn Hoa Kỳ. Cũng giống như tổng số các sắc dân, cộng đồng người Việt ở San Diego xếp hạng thứ ba ở California sau hai trung tâm Quận Cam/Los Angeles và Thung Lũng Hoa Vàng ( San Jose)/San Franciscọ 40 Ngàn người là một con số vừa phải cho một cộng đồng, thuận tiện cho việc phối hợp. Cộng đồng người Việt ở San Diego có liên hệ tốt và đồng đẳng với các giới chức Hoa Kỳ. Hồi tháng Sáu năm 1994, Hiệp Hội đã mua một trụ sở khang trang rộng 7 ngàn bộ vuông với ngân khoản Hội đồng Thành phố San Diego đã dành cho . Người Việt được toàn quyền sử dụng tòa nhà này mà vẫn duy trì được sự độc lập. Quản trị viên Quận San Diego mới đây đã phải nhờ Hiệp Hội mời và chủ tọa một phi ên họp với các sắc dân thiểu số khác ở San Diego để thảo luận về các phương thức phòng ngừa tội ác và băng đảng. Tất cả 5 dân biểu của San Diego trong Quốc Hội Hoa Kỳ kh ông những đã nhất loạt trở thành co-sponsor cho dự luật Radio Free Asia, mà còn đồng ký tên trong một văn thư của Quốc Hội vận động các bạn đồng viện hỗ trợ. Radio Free Asi a đã trở thành luật, đang được chuẩn bị thiết lập.

Không khác những trung tâm người Việt trên đất Mỹ, mức sống giữa người Việt ở San Diego cách biệt nhau rất xạ Sau 19 năm định cư, có người Việt đã trở thành triệu phú nhiều lần (multi-millionaire) sống trong khu thượng lưu của Hoa Kỳ (như vùng biển La Jolla, nơi bà quả phụ Joan Kroc mà chồng là người sáng lập ra hệ thống fast food Mac Donald’s sống), trong khi nhiều người Việt khác vẫn sống bằng trợ cấp xã hội; Các thủ khoa trung học người Việt xen lẫn với các thanh thiếu niên Việt Nam băng đảng phạm pháp thỉnh thoản g được xuất hiện trên báo chí Hoa Kỳ ở địa phương. Giới trẻ hội nhập cả điều xấu lẫn tốt, vào “giòng chính ” Hoa Kỳ (main stream) nhanh chóng và dễ dàng hơn cha anh.

Khác với các trung tâm người Việt ở nơi khác, San Diego là nơi có nhiều người Việt đã tiên phong, hay hoạt động mạnh mẽ và tích cực, có ảnh hưởng đến nhiều người Việt ở bên ngoài San Diego. Hai tạp chí Việt ngữ đầu tiên ở Hoa Kỳ – Hồn Việt và Việt Nam Hải Ngoại – khởi thủy đã đặt tòa soạn ở San Diegọ Hai năm sau ngày “đổi đời ” nước, những câu thơ như:

“Còng lưng gánh nốt đời lưu lạc, Nặng chĩu nghìn cân, nhớ nước non “

hoặc:

“Thư quê hương như tên hề ốm nặng, Hồn tang thương sau mặt nạ tươi cười… “

từng làm ngơ ngẩn tâm thần nhiều người Việt lưu lạc khắp nơi trên thế giới, đều đã được sáng tác tại San Diegọ Hai cuốn sách đầu tiên về trại cải tạo – Đại Học Máu , và Đáy Địa Ngục – đã được viết ở San Diegọ Các tổ chức cứu trợ thuyền nhân, hội khoa học, kỹ thuật (như Hội Chuyên Gia, Hội Dược sĩ Việt Nam tại Hoa Kỳ), Hội Luật gia Việt Nam toàn quốc, các chính trị gia, Ban Vận động Radio Free Asia, Phong trào Hưng Ca, v.v. cũng đã lấy San Diego làm bàn đạp. Mới đây, Khoá Huấn luyện Cán bộ Phong trào Giáo dân Hải ngoại, rồi sau đó Đại hội Phật Đản toàn quốc, cũng đã được tổ chức tại San Diegọ San Diego hẳn phải là đất lành nên mới được nhiều người chiếu cố trong nhiều dịp như thế.

Sinh hoạt của cộng đồng người Việt tại San Diego đã thường xuyên được sự tiếp tay của các hệ thống truyền thông Việt, Mỹ. TV Channel 4 của Hoa Kỳ có chương trình Việt ngữ hàng tuần, vào giờ prime timẹ Báo chí Mỹ ở San Diego nhiều lần quảng bá những bài viết về chính nghĩa của người Việt tỵ nạn cộng sản. Các hệ thống phát thanh quốc tế VOA , BBC đã nhiều lần trực tiếp phỏng vấn việc San Diego vận động Radio Free Asia và tổ chức Ngày Quốc tế Nhân quyền. Hệ thống Little Saigon TV và Radio của người Việt ở Quận Cam với cả triệu khán thính giả khắp Bắc Mỹ, có người viết bài, soạn tin (News Editor) chính yếu là một Đại biểu của Hiệp Hội.

Thêm một vài dữ kiện khác đáng để ý về San Diego: Bốn đại học chính, nổi tiếng nhất là Trường Y Khoa của University of California at San Diego (UCSD), mỗi năm chỉ tuyển nhận chưa tới 120 sinh viên; Khoảng 2, 3 chục bãi biển (có bãi có cát trắng gần bằng Nha Trang!); Năm tờ tuần báo Việt ngữ; Ba trung tâm dạy tiếng Việt; Khoảng 350 cơ sở tiểu thương cu ?a người Việt trong số đó có khoảng 10 siêu thị thực phẩm và 10 tiệm phở; Sáu bẩy họ đạo và chùa của người Việt; Hàng năm, Hiệp Hội tổ chức Hội Tết (qui tụ khoảng 10 ngàn người), và Trung Thu (6 ngàn người); Lễ phát thưởng hàng năm cho học sinh xuất sắc được Nha Học Chánh công nhận là độc đáo trong các sinh hoạt của các sắc dân; Thỉnh thoảng có đại nhạc hội khiêu vũ 2, 3 ngàn người mua vé, trong khi những sinh hoạt văn hoá khác như triển lãm tranh, ra mắt sách, giỗ tổ Hùng Vương, hội thảo chính trị, v.v. vào cửa miễn phí, thường chỉ có 2, 3 trăm người tham dự…

Chắc có người sẽ hỏi nếu San Diego thuận lợi và tốt đẹp như thế sao người Việt không về qui tụ đông đảo hơn? Xin trả lời: San Diego không phải là một nơi dễ kiếm sống. San Diego vốn là một căn cứ hải quân, trở thành trung tâm du lịch tương đối nhỏ và không có nhiều cơ xưởng sản xuất kỹ nghệ như Los Angeles hay Long Beach. Từ lâu, San Diego vẫn duy trì chính sách phát triển có kiểm soát vì sợ đông đúc, ô nhiễm môi sinh, kẹt xe, tội ác, v.v. như ở Los Angeles. Luật lệ của San Diego như thuế má và kiểm soát môi sinh kho Đng thuận lợi cho nên không khuyến khích việc thiết lập các cơ xưởng kinh tế. Vì vậy, công ăn việc làm ở San Diego ít nên khó kiếm. Từ khi kỹ nghệ quốc phòng bị cắt giảm sau Chiến Tranh Lạnh, tỉ lệ thất nghiệp của San Diego gia tăng cao nhất California, trong khi California vốn đã có tỉ lệ thất nghiệp cao nhất Hoa Kỳ! Nếu may mắn có việc làm, lươn g bổng ở San Diego lại tương đối thấp, trong khi giá cả – nhất là nhà cửa – lại cao. Đây là những khó khăn chung cho mọi sắc dân ở San Diego, chứ chẳng riêng cho người Việt.

Ngoài ra người Việt sống ở San Diego ngoài ra còn phải chấp nhận thêm một vài bất tiện lợi khác: dịch vụ Việt Nam ở San Diego giới hạn cả về lượng và phẩm so với “Thủ đo Đ ở phương Bắc “. San Diego không có nhiều tiệm ăn Việt Nam, hay cơm Tàu vừa ngon, vừa rẻ như ở Quận Cam. Về giải trí và văn hoá (các phòng trà, ca vũ nhạc, sách báo, âm nhạc, p him ảnh, may áo dài đẹp, v.v.) San Diego cũng thua xa Tiểu Sài Gòn. Đó là lý do tại sao những ngày cuối tuần, trong khi dân bản xứ thích lái xe xuôi Nam du lịch Mễ Tây Cơ (chỉ cách San Diego 20 dặm), xe cộ của người Việt từ San Diego lại tấp nập di chuyển ngược chiều đến mua sắm, tìm vui ở các trung tâm thương mãi của Little Saigon. Còn không thì thỉnh thoảng các bầu văn nghệ từ “Trung tâm Ăn chơi ở phương Bắc ” phải vận chuyển cả ban nhạc, cùng với ca sĩ xuống San Diego trước là giúp vui, sau là tha hồ thu tiền khách hâm mộ ở địa phương.

Từ năm 1975, tổng số cựu Mít Chổng sinh sống ở San Diego không bao giờ lên cao quá số 4. Có ex-Kiwi đã lặng lẽ đến, rồi lại âm thầm khăn gói ra đi; Người ta chỉ biết được khi danh sách địa chỉ của 7 Ngàn Dặm cần được cập nhật hoá. Không một ex-Kiwi ở San Diego nào biết hết những người kia. Lý do là cho đến giờ này tất cả chưa bao giờ đ ược gặp mặt nhau! Ngoại trừ buổi họp mặt tất cả đầu tiên và duy nhất đâu vào năm 1980 do gia đình cựu Mít Chổng thứ nhất chào đón gia đình ex-Kiwi thứ hai mới đến đị nh cư tại San Diego, các cuộc hội họp ex-Kiwi đã chỉ xảy ra khi có các cựu Mít Chổng ở phương xa ghé thăm hay… yêu cầu! Buổi họp mặt ngoài trời mùa hè 1994 mới đây ở bãi b iển La Jolla đã chỉ xảy ra sau khi một ex-Kiwi ở Long Beach đã phải nhiều lần nhắc nhở về một mong muốn lần đầu tiên được bày tỏ trước đó đâu khoảng… 3 năm! Tuy nhiên, khi đã gặp gỡ, mọi sự vui vẻ, ồn ào đúng theo truyền thống Mít Chổng. Không kể những chuyến ghé thăm không được thông báo, 19 năm qua, San Diego đã có dịp tiếp đón nhiều ex-Kiwis từ khắp các nơi trên thế giới ghé thăm: gần nhất và thường xuyên nhất (theo thời gian San Diego, có nghĩa là khoảng… 6 tháng một lần) là từ Los Angeles, Long Beach, Quậ n Cam; trong nước Mỹ có từ Minnesota, Washington, Dallas, Houston, Connecticut; từ ngoại quốc có Canada; xa cả nửa quả địa cầu là từ Switzerland, New Zealand, và Úc Đại Châu. Nhờ vậy du ý đã cách biệt cả hơn 20 năm trường, chuyện Chổng Tân Tây Lan chẳng bao giờ bị quên lãng.

Nếu có dịp thuận tiện các bạn hãy ghé San Diego để hiểu tại sao người Mỹ gọi nơi này là “Americás Finest City “. Đồng thời, bạn sẽ được thấy tận mắt, gặp tận mặt người Việt ở San Diego sinh sống, tổ chức cộng đồng ra sao, khác lạ như thế nào so với các nơi khác. Cuối cùng, biết đâu bạn sẽ gặp được cựu Mít Chổng lẫn trong đám ex-Kiwis hiếm hoi của San Diego để thấy thời gian và cuộc sống mà dân Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ gọi là “rat race “, đã ảnh hưởng đến họ như thế nào trước khi họ có thể trở thành “những sinh vật hiếm quí cần được bảo vệ ” (endangered species).

Là người xa cố hương lâu ngày, bạn cần phải đến San Diego. Có đứng ở một bãi biển San Diego nhìn xuống sóng nước Thái Bình Dương phản chiếu ánh mặt trời từ từ lặn, bạn mới cảm thấy tâm trạng:

“Gần xa, chiều xuống, đâu quê quán?
Đừng giục cơn sầu nữa sóng ơi! “

đã có thi sĩ Vũ Hoàng Chương thấu hiểu. Rồi bạn sẽ không thể nào quên được rằng San Diego là thành phố của Bắc Mỹ gần Việt Nam nhất…

Người Thái Bình